وزارت علوم، تحقیقات و فناوری

دوره نوجوانی یکی از مراحل مهم رشد روانی–اجتماعی است که در آن نوجوان برای فهم تجربه‌های خود از «روایت» استفاده می‌کند. روایت‌ها ابزاری هستند که فرد به کمک آن‌ها تجربه‌های پراکنده زندگی را معنا داده و منسجم سازمان‌دهی می‌کند. در این میان، خانواده به‌عنوان نخستین و مهم‌ترین بستر اجتماعی نقش اساسی در شکل‌گیری روایت‌های نوجوانان دارد؛ زیرا تعاملات خانوادگی و روابط عاطفی زمینه اصلی ساخت روایت‌های نوجوان از تجربه‌های زیسته را فراهم می‌کند. با وجود این اهمیت، هنوز شناخت نظام‌مند و منسجمی از ویژگی‌ها و مضامین روایت‌های نوجوانان از خانواده وجود ندارد.

هدف این پژوهش مطالعه روایت‌های نوجوانان از خانواده و استخراج مضامین و الگوهای معنایی آن‌ها و سپس تدوین و اعتباریابی برنامه مشاوره‌ای برای مادران بر اساس این روایت‌ها است تا به ارتقای درک والدین از تجربه زیسته نوجوان و بهبود روابط خانوادگی کمک کند. پژوهش به روش آمیخته (کیفی–کمی) انجام می‌شود. در بخش کیفی با رویکرد روایت‌پژوهی و تحلیل مضمون، داده‌ها از طریق مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با نوجوانان 15 تا 18 ساله گردآوری و روایت‌های آنان تحلیل می‌شود تا مضامین اصلی استخراج گردد. سپس بر اساس یافته‌ها، برنامه مشاوره‌ای برای مادران طراحی می‌شود. در بخش کمی نیز برنامه با نظر متخصصان حوزه خانواده و نوجوانی و با استفاده از شاخص روایی محتوا (CVR) اعتبارسنجی می‌شود.

جامعه پژوهش شامل نوجوانان 15 تا 18 ساله در بافت فرهنگی ایران است که هدفمند انتخاب می‌شوند. در نهایت، پژوهش با ارائه برنامه مبتنی بر روایت‌های نوجوانان از خانواده، بهبود تعاملات والد–فرزندی و ارتقای روابط خانوادگی کمک خواهد کرد.